WhatsApp

અંડકોષના cancer માં કઈ તપાસ ક્યારે, અને શા માટે?

છેલ્લે અપડેટ: 06-Oct-2026

તમારા ultrasound, markers અને CT ના reports appointment પહેલાં મોકલી દો, જેથી consultation શરૂ થાય ત્યારે એ પહેલેથી વંચાઈ ગયા હોય · +91-63590-11009

Dr Swati Shah, testicular cancer surgeon, અમદાવાદ

Dr Swati Shah
MS, DrNB (Surgical Oncology)
Testicular Cancer Surgeon · Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar · Gota OPD, Ahmedabad

Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre. Cancer surgery માં 18 વર્ષનો અનુભવ. ★★★★★ Google પર 4.99 — 84 reviews (Gota clinic) · 5.0 — 33 reviews (Apollo, Bhat)

ટૂંકમાં

AFP, beta-hCG અને LDH અંડકોષ કાઢતાં પહેલાં લેવાય છે અને પછી ફરીથી; ઓપરેશન પછીનું પરિણામ જ stage નક્કી કરે છે.

અંડકોષ જાંઘના મૂળ (groin) માં કાપો મૂકીને કઢાય છે, કોથળી (scrotum) માંથી ક્યારેય નહીં; એ જ ઓપરેશન નિદાન પણ છે અને પહેલી સારવાર પણ.

Pathology report, ફરીથી લીધેલા markers અને છાતી, પેટ તથા pelvis નો contrast CT મળીને નક્કી કરે: surveillance, એક વધારાનો dose, કે chemotherapy.

આ cancer માં તપાસનો ક્રમ કેમ મહત્ત્વનો છે

OPD માં ઘરના વડીલો ઘણી વાર કહે છે: “પહેલાં પાકું કરો કે cancer જ છે, પછી જ અંડકોષ કઢાવીએ.” વાત સમજાય એવી છે. એક surgeon તરીકે કહું — આ cancer માં પાકું કરવાનો સલામત રસ્તો ઓપરેશન જ છે, અને એ પહેલાં બે વસ્તુ ચૂકવી ન જોઈએ.

Testicular cancer સારવારને સારો પ્રતિસાદ આપે છે, ફેલાયું હોય ત્યારે પણ. તપાસ નક્કી ક્રમમાં થાય છે, કારણ કે શરૂઆતનાં બે પગલાં પછીથી ફરી થઈ શકતાં નથી: ઓપરેશન પહેલાંના blood markers, અને અંડકોષ કયા રસ્તે કઢાય છે તે.

પહેલું પગલું: બંને અંડકોષનો ultrasound

પહેલી તપાસ high-frequency probe થી બંને અંડકોષનો scrotal ultrasound છે. એનાથી ખબર પડે કે સોજો અંડકોષની અંદરની નક્કર ગાંઠ છે કે નહીં.

એ શું નક્કી કરે: હવે markers ની blood test અને ઓપરેશન તરફ જવું કે નહીં. બીજી બાજુ પણ જોવાય છે. બંને અંડકોષમાં ગાંઠ હોય, કે બીજા અંડકોષમાં calcium ના ઝીણા કણ (microlithiasis) હોય, તો plan બદલાય છે.

બીજું પગલું: ઓપરેશન પહેલાં blood markers

અંડકોષ કાઢતાં પહેલાં ત્રણ blood tests લેવાય છે: AFP, beta-hCG અને LDH. આ tumour markers છે.

એ શું નક્કી કરે: એકલા એ stage નક્કી નથી કરતા; એ શરૂઆતના આંકડા છે. ઓપરેશન પછી એ ફરી લેવાય છે, અને પછીનું પરિણામ stage અને સારવારનું group નક્કી કરે છે. ઓપરેશન પહેલાંનો set ચૂકી જવાય તો પછી મેળવી શકાતો નથી, અને staging હંમેશાં માટે નબળું રહે છે.

એક પરિણામ ક્રમ બદલી નાખે છે. યુવાનને શ્વાસ ચડતો હોય કે ખાંસીમાં લોહી આવતું હોય અને hCG ખૂબ ઊંચો હોય, તો ફેફસાંમાં ફેલાવાથી bleeding હોઈ શકે. એ emergency છે: ઓપરેશનની રાહ જોયા વગર તરત chemotherapy શરૂ થાય છે.

ઓપરેશન પહેલાં: sperm banking અને prosthesis

આ તપાસ નથી, પણ ક્રમમાં એનું સ્થાન છે, કારણ કે એ રાહ જોઈ શકતાં નથી. પરણેલા હોય કે નહીં, દરેક પુરુષને સારવાર પહેલાં sperm banking ની વાત કરાય છે, અને એનો જવાબ લખી લેવાય છે. નિદાન વખતે જ વીર્ય ઘણી વાર નબળું હોય છે, એટલે એક sample પણ સાચવવા જેવું છે.

ઈચ્છા હોય તો એ જ ઓપરેશનમાં testicular prosthesis, એટલે કૃત્રિમ અંડકોષ, મૂકી શકાય છે.

ત્રીજું પગલું: ઓપરેશન જ biopsy છે

નિદાન જાંઘના મૂળમાં કાપો મૂકીને અંડકોષ કાઢવાથી થાય છે (radical inguinal orchidectomy). અંડકોષ બહાર કાઢતાં પહેલાં એની નળી (cord) groin માં ઉપરથી જ બાંધી લેવાય છે.

કોથળીમાંથી biopsy નહીં, અને કોથળીમાંથી અંડકોષ કાઢવાનું પણ નહીં. Scrotum ની ચામડીમાં કાપો ફેલાવા માટે groin અને pelvis તરફ નવો રસ્તો ખોલે છે, અને staging તથા follow-up કાયમ માટે બદલી નાખે છે. એ પાછું વાળી શકાતું નથી.

અંડકોષનો થોડો ભાગ બચાવવાનું ફક્ત ખાસ સંજોગોમાં વિચારાય છે, જેમ કે એક જ અંડકોષ હોય અને એમાં ગાંઠ હોય, કે બંને બાજુ ગાંઠ હોય; ત્યારે ઓપરેશન દરમિયાન frozen section થાય છે અને tumour board એ નક્કી કરેલા plan મુજબ ચાલે છે. બીજો અંડકોષ નાનો હોય, નીચે ન ઊતર્યો હોય, કે દર્દી યુવાન હોય, તો એની biopsy ની ચર્ચા થઈ શકે.

ચોથું પગલું: pathology report શું નક્કી કરે

કાઢેલો અંડકોષ microscope નીચે તપાસાય છે, અને report ત્રણ સવાલના જવાબ આપે છે:

  1. Seminoma કે non-seminoma. Germ cell tumour ના આ બે મુખ્ય પ્રકાર છે, અને બંનેનો રસ્તો જુદો છે.
  2. Seminoma માં: ગાંઠનું કદ, અને એ rete testis માં પહોંચી છે કે નહીં. Rete testis એટલે અંડકોષની પાછળની નળીઓની જાળ. ચાર centimetre થી મોટી ગાંઠ, કે rete testis માં ફેલાવો, cancer પાછું આવવાની શક્યતા વધારે છે.
  3. Non-seminoma માં: લોહી કે lymph ની નળીઓમાં tumour ના કોષ દેખાય છે કે નહીં (lymphovascular invasion). પાછું આવવાની શક્યતા માટે આ મુખ્ય સંકેત છે.

એ શું નક્કી કરે: cancer હજી અંડકોષ પૂરતું જ હોય ત્યારે, આ બાબતો surveillance, જે સામાન્ય રીતે પહેલી પસંદ છે, અને એક વધારાના dose વચ્ચેની પસંદગી ઘડે છે. Surveillance ત્યારે જ કામ કરે જ્યારે દર્દી દરેક appointment પર આવે. દૂર રહેતા હોય કે કામને લીધે ખરેખર મુશ્કેલ હોય, તો એક dose ની વાત ખુલ્લેઆમ થાય છે.

પાંચમું પગલું: ફરીથી markers અને staging CT

ઓપરેશન પછી markers ફરી લેવાય છે, દરેક marker લોહીમાંથી કેટલી ઝડપે ઘટે એ મુજબ સમય ગોઠવીને: AFP માટે આશરે એક અઠવાડિયું, hCG માટે થોડા દિવસ. દરેક દર્દીમાં છાતી, પેટ અને pelvis નો contrast CT થાય છે.

બંને મળીને શું નક્કી કરે:

  • Markers નોર્મલ અને CT માં કંઈ નહીં: cancer અંડકોષ પૂરતું જ છે.
  • પેટની પાછળની બાજુ lymph nodes મોટી: nodes સુધી ફેલાવો, અને એમનું કદ આગળનું પગલું નક્કી કરે છે.
  • એ nodes થી આગળ ફેલાવો, કે markers ઊંચા જ રહે: cancer ને good, intermediate કે poor risk group માં મુકાય છે, અને એ group chemotherapy કેટલી લાંબી ચાલશે તે નક્કી કરે છે.

ફેલાયેલા seminoma માં LDH ખૂબ ઊંચો હોય, તો risk group એકલું સૂચવે એના કરતાં લાંબો chemotherapy course આવી શકે છે.

જે તપાસ દરેકને જરૂરી નથી

કેટલાક scan વારંવાર માગવામાં આવે છે, પણ શરૂઆતની તપાસનો ભાગ નથી:

  • PET-CT ની શરૂઆતના staging માં કોઈ ભૂમિકા નથી. એ ફક્ત એક જ સંજોગમાં વપરાય છે: chemotherapy પછી બાકી રહેલી ત્રણ centimetre કે મોટી seminoma ની ગાંઠ, છેલ્લા cycle ના ઓછામાં ઓછા છ થી આઠ અઠવાડિયાં પછી.
  • મગજનો MRI અને bone scan ફક્ત લક્ષણો હોય ત્યારે, કે poor-risk બીમારીમાં hCG ખૂબ ઊંચો હોય ત્યારે.
  • સાંભળવાની તપાસ અને kidney ની તપાસ cisplatin chemotherapy ની શક્યતા હોય તો, શરૂઆતના આંકડા તરીકે.
તપાસક્યારેપરિણામ શું નક્કી કરે
બંને અંડકોષનો ultrasoundપહેલી મુલાકાતેનક્કર ગાંઠ છે કે નહીં; બીજા અંડકોષમાં ગાંઠ કે calcium ના કણ
AFP, beta-hCG, LDHઓપરેશન પહેલાંશરૂઆતના આંકડા; શ્વાસ ચડવા સાથે ખૂબ ઊંચો hCG હોય તો પહેલાં chemotherapy
Radical inguinal orchidectomyMarkers પછી તરતનિદાન, અને ગાંઠનો પ્રકાર
Pathology reportઓપરેશન પછીકદ, rete testis કે નળીઓમાં ફેલાવો: surveillance કે એક વધારાનો dose
ફરીથી markersદરેક marker ઘટવાની ઝડપ મુજબક્યાંય ગાંઠ બાકી છે કે નહીં; stage નો markers વાળો ભાગ
છાતી, પેટ અને pelvis નો contrast CTઓપરેશન પછીઅંડકોષ પૂરતું, nodes સુધી, કે આગળ ફેલાવો
PET-CTફક્ત chemotherapy પછી, બાકી રહેલી seminoma ગાંઠ માટેએ ગાંઠનું ઓપરેશન જોઈએ કે નહીં

નિર્ણય કોણ લે છે, અને ક્યારે

ઓપરેશન પછી અને આગળની કોઈ પણ સારવાર પહેલાં દરેક case ની tumour board માં ચર્ચા થાય છે, અંડકોષ પૂરતું cancer હોય એવા દરેક દર્દી સહિત. સારવારનો નિર્ણય consultation માં, તપાસ કર્યા પછી, આ બધાં પરિણામ હાથમાં રાખીને લેવાય છે.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ઘરના લોકો કહે છે પહેલાં સોય નાખીને biopsy કરાવો, પછી ઓપરેશન. એવું કેમ નહીં?

કારણ કે કોથળીમાંથી સોય કે કાપો ફેલાવા માટે નવો રસ્તો ખોલે છે અને આખો plan બદલી નાખે છે. Groin માંથી અંડકોષ કાઢવાથી નિદાન સલામત રીતે થાય છે, અને એ જ પહેલી સારવાર પણ છે.

Report માં seminoma લખ્યું છે. એનો અર્થ શું?

Seminoma એ germ cell tumour નો એક મુખ્ય પ્રકાર છે. એમાં ગાંઠનું કદ અને rete testis માં ફેલાવો આગળનો રસ્તો નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે, અને staging માટે ફરીથી markers તથા CT જોવાય છે.

એક વાર બધું નોર્મલ આવ્યું, પછી દર થોડા મહિને markers અને scan કેમ?

Surveillance માં markers અને scan બંને જરૂરી છે. કેટલીક વાર cancer પાછું આવે ત્યારે markers નોર્મલ રહે છે, અને કેટલીક વાર scan માં દેખાતું નથી. એટલે બંને નક્કી સમયે થાય છે.

Sperm banking ઓપરેશન પછી કરાવીએ તો ચાલે?

થઈ શકે, પણ chemotherapy કે RPLND શરૂ થાય એ પહેલાં જ, પછી નહીં. શક્ય હોય તો ઓપરેશન પહેલાં કરાવવું, કારણ કે નિદાન વખતે જ વીર્ય ઘણી વાર નબળું હોય છે.

બીજો અંડકોષ પણ તપાસાશે?

હંમેશાં ultrasound થાય છે. એની biopsy ફક્ત ત્યારે ચર્ચાય જ્યારે એ નાનો હોય, નીચે ન ઊતર્યો હોય, કે તમે યુવાન હો.

આ વિષય પર બીજાં પાનાં

Testicular cancer ની આખી માહિતી testicular cancer surgery ના પાના પર છે. નિદાન થઈ ગયું હોય તો આગળના નિર્ણયો surgery, sperm banking અને fertility ના પાના પર છે.

Dr Swati Shah ક્યાં મળે છે

Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Testicular Cancer Surgeon

Consultation Gota OPD, અમદાવાદમાં. Operation Apollo Hospital, Bhat, ગાંધીનગરમાં.

ગોતા OPD, અમદાવાદ

Gota, Ahmedabad, Gujarat

એપોલો હોસ્પિટલ, ભાટ, ગાંધીનગર

Apollo Hospital International Limited
Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate
Bhat, Gandhinagar, Gujarat

Phone અને WhatsApp: +91-63590-11009

Rate this post

Get health updates from Dr Swati Shah on WhatsApp

Swasth Parivar: twice a month, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.

Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.

dr swati shah - uro & gynec cancer surgeon

Privacy Overview

This website uses cookies so that we can provide you with the best user experience possible. Cookie information is stored in your browser and performs functions such as recognising you when you return to our website and helping our team to understand which sections of the website you find most interesting and useful.