છેલ્લે સુધાર્યું: 11-Oct-2026
Dr Swati Shah
MS, DrNB (Surgical Oncology)
Testicular Cancer Surgeon
Apollo Hospital, ભાટ, ગાંધીનગર · Gota OPD, અમદાવાદ · 18 વર્ષનો અનુભવ
★★★★★ 4.99, 84 Google reviews (Gota clinic) · 5.0, 35 (Apollo, Bhat)
ટૂંકમાં
મોટાભાગના અંડકોષના cancer માં ક્રમ એક જ હોય છે: લોહીના markers, જાંઘના ભાગેથી અંડકોષ કાઢવો, પછી stage જોવા scan. અમુક સંજોગો આ ક્રમ બદલે છે.
બંને અંડકોષમાં ગાંઠ હોય, કે એક જ અંડકોષ હોય, તો ક્યારેક ફક્ત ગાંઠ કાઢી શકાય. પહેલાં frozen section અને tumour board નો plan જરૂરી.
hCG ખૂબ ઊંચું હોય અને શ્વાસ ચડે એ emergency છે. અંડકોષ કાઢતાં પહેલાં જ chemotherapy તરત શરૂ થાય, કારણ કે ફેફસાંમાં લોહી પડી શકે.
મોટાભાગના પુરુષો માટે ક્રમ સાફ છે. પહેલાં લોહીમાં markers લેવાય. પછી જાંઘના ભાગે (groin) ચીરો મૂકીને અંડકોષ કઢાય. એ પછી CT scan થી stage નક્કી થાય. આ ક્રમ અંડકોષના cancer ની તપાસ ક્રમસર પાના પર છે.
પણ દરેક કેસ આ ઢાંચામાં બેસતો નથી. અમુક કેસમાં ક્રમ બદલાય, ઓપરેશન બદલાય, કે કંઈ પણ કરતાં પહેલાં tumour board માં વાત થાય. મુખ્ય સંજોગો આ રહ્યા:
| સંજોગ | શું બદલાય |
|---|---|
| સોજેલો અંડકોષ અને અચાનક દુખાવો. | અંડકોષ વળ ખાઈ ગયો નથી ને, એ કલાકની અંદર નક્કી થાય. દુખાવો હોય એટલે ગાંઠ નથી, એવું નહીં. |
| ખૂબ ઊંચું hCG અને શ્વાસ ચડવો. | પહેલાં તાત્કાલિક chemotherapy. અંડકોષ પછી કઢાય. |
| બંને અંડકોષમાં ગાંઠ, કે એક જ અંડકોષમાં. | ક્યારેક ફક્ત ગાંઠ કાઢી શકાય, પૂર્વ આયોજન સાથે. |
| બીજો અંડકોષ નાનો હોય કે નીચે ઊતર્યો ન હતો. | બીજા અંડકોષની biopsy ની વાત થાય. |
| અગાઉ કોથળીમાંથી ઓપરેશન કે biopsy. | Stage અને આગળની તપાસ બદલાય. |
| અંડકોષ બહાર cancer, કે બીજી જાતની ગાંઠ. | અલગ plan, tumour board નક્કી કરે. |
| નિયમિત તપાસ માટે આવવું મુશ્કેલ. | એક જ dose chemotherapy ની વાત થઈ શકે. |
જુવાન પુરુષમાં અચાનક દુખતો, સોજેલો અંડકોષ એટલે અંડકોષની નસ વળ ખાઈ ગઈ હોય (torsion) એવું બને. એ માટે કાલના scan ની રાહ ન જોવાય, ઓપરેશન કરીને જોવાનો નિર્ણય કલાકમાં લેવાય છે. દુખાવો હોય એટલે cancer નથી, એવું માનવું ભૂલ છે. ગાંઠની અંદર લોહી પડે તો પણ દુખાવો થાય. એટલે દુખતી ગાંઠની પણ પૂરી તપાસ થાય. પાણી ભરાયું કે ચેપ છે કહીને એક વાર antibiotics આપ્યા પછી પણ સોજો ન ઊતરે, તો બીજો કોર્સ નહીં, ultrasound કરાવવું.
hCG હજારોમાં હોય અને શ્વાસ ચડે કે પેટમાં મોટી ગાંઠ હોય, તો chemotherapy તાત્કાલિક શરૂ થાય. અંડકોષનું ઓપરેશન રાહ જોઈ શકે, ફેફસાં પહેલાં.
આ medical emergency છે. ફેફસાંમાં ઝડપથી વધતી ગાંઠમાંથી લોહી પડી શકે. ઓપરેશનની રાહ જોવામાં જે સમય જાય, એ દર્દી પાસે હોતો નથી. બીજી અમુક તકલીફોમાં પણ surgeon એ જ દિવસે જોવા જોઈએ:
અંડકોષના cancer માં એ જ દિવસે બતાવવાની તકલીફો:
સામાન્ય ઓપરેશનમાં આખો અંડકોષ કઢાય છે. પણ અમુક પુરુષોમાં એનાથી એક પણ અંડકોષ ન બચે. ત્યારે ફક્ત ગાંઠ કાઢવાનું ઓપરેશન (partial orchidectomy) વિચારી શકાય. એ ફક્ત બંને અંડકોષમાં ગાંઠ હોય, એક જ અંડકોષ હોય, કે કામ કરતા એક માત્ર અંડકોષમાં નાની ગાંઠ હોય ત્યારે જ થાય. ઓપરેશન દરમિયાન જ પેશી તપાસાય (frozen section), અને plan પહેલેથી tumour board માં નક્કી થાય. આ બધા પહેલાં sperm banking ની વાત થાય. ઓપરેશન કેવી રીતે થાય, તે અંડકોષના cancer ના ઓપરેશનના પાના પર છે.
નાનપણમાં નીચે ન ઊતરેલો અંડકોષ, બીજા અંડકોષમાં અગાઉ ગાંઠ, સુકાઈ ગયેલો નાનો અંડકોષ અને વંધ્યત્વ, આ બધું જોખમ વધારે છે. Scan હંમેશાં બંને અંડકોષ જુએ છે.
બીજો અંડકોષ નાનો હોય, નીચે ઊતર્યો ન હોય, કે દર્દી જુવાન હોય, તો એ અંડકોષની biopsy ની વાત થાય. એમાં ગાંઠ બનતાં પહેલાંનો ફેરફાર શોધાય છે. સારવાર પછી દરેક પુરુષને બચેલો અંડકોષ જાતે તપાસતાં શીખવાડાય છે, અને દર મહિને એમ કરવાનું કહેવાય છે.
અંડકોષનું cancer કદી કોથળી (scrotum) માંથી કાઢવું કે biopsy કરવું ન જોઈએ. બીજે આવું થઈ ગયું હોય, તો ઓપરેશનની નોંધ લઈને આવો, કારણ કે stage અને તપાસ બદલાય છે.
કોથળીની ચામડીમાંથી ચીરો મુકાય ત્યારે cancer ને ફેલાવાના નવા રસ્તા ખૂલે છે. પેટની પાછળની lymph node ને બદલે હવે જાંઘ અને પેડુના ભાગની lymph node પર જોખમ ઊભું થાય. એ પાછું વાળી શકાતું નથી, પણ ખબર હોય તો એ પ્રમાણે આયોજન થઈ શકે.
ક્યારેક આ જ પ્રકારની ગાંઠ છાતીમાં કે પેટની પાછળ મળે, અને અંડકોષમાં કોઈ ગાંઠ ન હોય. ત્યારે કોઈ પણ સારવાર પહેલાં tumour board માં વાત થાય, કારણ કે plan અને આગળનું ચિત્ર બંને અલગ છે. અંડકોષનું lymphoma જુદો રોગ છે: એની સારવાર આખા શરીરના રોગ તરીકે થાય, lymph node ના ઓપરેશનથી નહીં. Leydig કે Sertoli cell જેવી બીજા કોષોની ગાંઠો, અને બાળકોની ગાંઠો, પોતપોતાના અલગ ક્રમે ચાલે છે.
Stage I seminoma માં સામાન્ય રીતે નજીકથી નજર રાખવાનું (surveillance) પસંદ થાય. એ ત્યારે જ ચાલે જ્યારે દરેક મુલાકાત થાય; એ શક્ય ન હોય તો carboplatin ના એક dose ની વાત થાય.
કોઈ ગુજરાતથી ઘણા દૂર રહે, કામ માટે જગ્યા બદલતા રહે, કે પાસે ફોન ન હોય. એવા પુરુષ માટે નિષ્ફળ જાય એવો તપાસનો plan ગોઠવવાને બદલે, એક dose ની વાત ખુલ્લા મનથી થાય. તપાસનું સમયપત્રક અંડકોષના cancer પછીના follow-up પાના પર છે.
Bleomycin લીધા પછી ફેફસાં વધારે oxygen સામે નાજુક બની શકે. આવી દવા લીધેલા પુરુષને lymph node નું ઓપરેશન કરવાનું થાય, તો પહેલાં ફેફસાંની તપાસ થાય. Anaesthetist ને લેખિતમાં જણાવાય. ઓપરેશન દરમિયાન અને પછી oxygen સલામત હોય એટલો ઓછો રખાય, અને પ્રવાહી પણ માપમાં અપાય.
સારવાર પહેલાં દરેક પુરુષને sperm banking ની વાત કરાય છે, અને એનો જવાબ લખી લેવાય છે. આ સંજોગો પણ એ નિયમ બદલતા નથી:
ખર્ચની વાત પહેલી મુલાકાતમાં જ થાય, જેથી કુટુંબને ગોઠવણ કરવાનો સમય મળે. વધુ માહિતી અંડકોષના cancer ની સર્જરી અને fertility પાના પર છે.
હા. ગાંઠની અંદર લોહી પડે તો દુખાવો થાય. અચાનક દુખતા અંડકોષમાં પહેલાં કલાકની અંદર જોવાય કે એ વળ ખાઈ ગયો નથી ને, અને દુખતી ગાંઠની પણ પૂરી તપાસ થાય.
દર વખતે નહીં. એક જ અંડકોષમાં ક્યારેક ફક્ત ગાંઠ કાઢી શકાય, ઓપરેશન દરમિયાન frozen section સાથે અને tumour board ના plan પ્રમાણે. પહેલાં sperm banking ની વાત થાય.
hCG ખૂબ ઊંચું હોય અને શ્વાસ ચડે, ત્યારે ફેફસાં જોખમમાં હોય છે. Chemotherapy તાત્કાલિક શરૂ થાય, અને તબિયત સ્થિર થાય પછી ઓપરેશન થાય.
ઓપરેશનની નોંધ અને reports લઈને આવો. કોથળીના રસ્તાથી કઈ lymph node પર જોખમ છે તે બદલાય છે, એટલે stage અને તપાસ એ પ્રમાણે ગોઠવાય.
Surveillance ત્યારે જ કામ કરે જ્યારે દરેક મુલાકાત થાય. એ શક્ય ન લાગે, તો stage I seminoma માં carboplatin ના એક dose ની વાત પ્રમાણિક વિકલ્પ તરીકે થઈ શકે.
અંડકોષના cancer ની આખી વાત અંડકોષના cancer ની સર્જરીના પાના પર છે.
Shah’s Gastro, Cancer & Robotic Surgery Centre
Dr Swati Shah — MS, DrNB (Surgical Oncology) · Urology Cancer Surgeon
Consultation: Gota OPD, Gota, Ahmedabad. ઓપરેશન: Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar.
Gota OPD — Gota, Ahmedabad, Gujarat
Apollo Hospital, Bhat, Gandhinagar — Apollo Hospital International Limited, Plot No. 1 A, GIDC Bhat Industrial Estate, Bhat, Gandhinagar, Gujarat
ફોન: +91-63590-11009 · WhatsApp: +91-63590-11009
તમારા કેસમાં કંઈક એવું છે કે સામાન્ય રસ્તો સ્પષ્ટ નથી લાગતો? Scan, markers ના report અને અગાઉના ઓપરેશનની નોંધ WhatsApp પર પહેલાં મોકલી શકો છો, જેથી મુલાકાત શરૂ થાય ત્યારે એ વાંચી લીધેલા હોય. સારવારનો નિર્ણય consultation માં, તપાસ પછી જ થાય છે. અચાનક સખત દુખાવો કે શ્વાસ ચડતો હોય તો હમણાં જ emergency માં જાઓ. ફોન કરો +91-63590-11009 મુલાકાત પહેલાં reports મોકલો
Swasth Parivar: every week, practical advice on recovery, diet and warning signs. No advertising. Stop any time.
Your number is used for these updates and for the clinic to reach you. It is never sold or passed on. To stop, reply STOP on WhatsApp.
